کزاز (Tetanus)
دسته‌بندی: باکتریایی
عامل بیماری‌زا: باکتری کلستریدیوم تتانی (Clostridium tetani)
خانواده: کلستریدیاسه Clostridiaceae
رده: کلستریدیا Clostridia
کزاز یک بیماری عفونی و حاد دستگاه عصبی است که برخلاف بسیاری از بیماری‌های عفونی، مسری نیست و از انسانی به انسان دیگر منتقل نمی‌شود. هاگ‌های (اسپورهای) این باکتری در محیط زیست، به‌ویژه در خاک، گرد و غبار و مدفوع حیوانات به وفور یافت می‌شوند و مقاومت بسیار بالایی دارند. این باکتری معمولاً از طریق زخم‌های عمیق، سوراخ‌شدگی پوست (مثل رفتن میخ آلوده در پا)، سوختگی‌ها یا بریدگی‌ها وارد بدن می‌شود. در محیط بدون اکسیژنِ درون زخم (شرایط بی‌هوازی)، باکتری فعال شده و سمی به شدت قوی به نام «تتانواسپازمین» ترشح می‌کند. این سم به سیستم عصبی حمله کرده و با مسدود کردن سیگنال‌های مهاری اعصاب، باعث انقباضات و اسپاسم‌های شدید، مداوم و دردناک عضلانی می‌شود. شایع‌ترین علامت اولیه آن قفل شدن فک (Lockjaw) است که جویدن و بلع را غیرممکن می‌کند. در مراحل پیشرفته، اسپاسم به عضلات گردن، شکم، کمر (ایجاد حالت کمانی‌شکل در بدن) و حتی عضلات تنفسی گسترش می‌یابد که می‌تواند منجر به خفگی و مرگ شود. کزاز یک اورژانس پزشکی است و درمان آن شامل پاک‌سازی زخم، تزریق پادزهر (ایمنوگلوبولین کزاز)، آنتی‌بیوتیک و داروهای کنترل اسپاسم است. مؤثرترین راه مقابله با آن پیشگیری از طریق واکسیناسیون اولیه در کودکی (تأییدشده در واکسن‌های سه‌گانه) و دریافت دوزهای یادآور هر ۱۰ سال یک‌بار است.